Gemeente

Bij de gemeenteraadsverkiezingen kiezen we de nieuwe leden van de gemeenteraad. Op deze pagina leggen we uit wat de gemeente is, welke taken de gemeente heeft en hoe jij kunt bepalen op wie je gaat stemmen.

Politiek in de gemeente

Nederland is een democratie. In een democratie mogen de mensen zelf kiezen wie er namens hen beslissingen nemen over plannen en wetten. Ook in jouw gemeente worden beslissingen genomen over plannen en regels. Dat doet de gemeenteraad. De leden van de gemeenteraad vertegenwoordigen de inwoners.

Eén keer in de vier jaar kunnen we stemmen voor een nieuwe gemeenteraad. Door op verkiezingsdag te stemmen op een kandidaat die jij goed vindt, oefen je invloed uit op de keuzes die er worden gemaakt binnen jouw gemeente.

In de video ‘Hoe werkt de gemeenteraad?’ geven we meer uitleg.

De taken en werkzaamheden van de gemeente

De gemeente gaat over allerlei verschillende zaken binnen de gemeente. Een paar voorbeelden van wat de gemeente doet zijn:

  • De gemeente zorgt voor een nieuw paspoort of rijbewijs als je hier een aanvraag voor doet.
  • De gemeente bepaalt wat er waar gebouwd mag worden. Bijvoorbeeld huizen, winkels, sportvelden, bedrijven en wegen.
  • De gemeente laat fietspaden aanleggen en stoplichten neerzetten.
  • Ook bepaalt de gemeente of er beveiligingscamera’s worden opgehangen, bijvoorbeeld in het centrum.
  • De gemeente betaalt mee aan sportvelden, sporthallen en zwembaden.

In de video ‘Waarover beslist de gemeenteraad’ lees je meer over de taken en werkzaamheden van de gemeente.

Wie doet wat in de gemeente?

De gemeenteraad

De mensen in de gemeenteraad noemen we raadsleden. Zij beslissen over de plannen voor de gemeente. Een plan wordt alleen uitgevoerd als de meeste raadsleden dat willen. Zij zijn dus samen ‘de baas’ in de gemeente.

Het verschilt per gemeente hoeveel raadsleden er zijn. Hoe meer inwoners de gemeente heeft, hoe meer raadsleden er zijn. In de grootste gemeenten zijn er 45 raadsleden, in de kleinste zijn het er 9. De rol die de raadsleden hebben in de gemeente is te vergelijken met de rol van Tweede Kamerleden.

De wethouders

Het dagelijks bestuur van de gemeente bestaat uit het college van burgemeester en wethouders (B en W). Wethouders worden benoemd door de gemeenteraad. Wethouders zorgen dat de besluiten van de gemeenteraad worden uitgevoerd. Ook bedenken zij met hun ambtenaren nieuwe plannen voor de gemeente. Een plan gaat alleen door als meer dan de helft van de leden van de gemeenteraad dat plan goed vindt. De rol die wethouders hebben in de gemeente is te vergelijken met de rol van ministers en staatssecretarissen.

De burgemeester

De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad: hij of zij leidt de vergaderingen. Daarnaast werkt de burgemeester samen met de wethouders.

Partijen en kandidaten

De kandidaten en politieke partijen die mee doen aan de gemeenteraadsverkiezingen verschillen per gemeente. In grotere gemeenten zijn er over het algemeen meer politieke partijen en kandidaten waarop gestemd kan worden. Voorafgaand aan de verkiezingen krijg je een papieren overzicht opgestuurd waarop de kandidaten en politieke partijen van jouw gemeente te vinden zijn. Deelnemende partijen hebben daarnaast vaak een website waarop het verkiezingsprogramma te vinden is en informatie over alle kandidaten.

Met behulp van bijvoorbeeld de StemWijzer kun je bepalen op welke partij je wilt stemmen. Een paar gemeenten hebben ook Young Voice, dat is een stemhulp speciaal voor jongeren. Maar het is ook goed om er met andere mensen over te praten, verkiezingsprogramma’s te lezen of een verkiezingsdebat op jouw lokale omroep te volgen.

Stemmen op woensdag 18 maart 2026

Op woensdag 18 maart 2026 kun je gaan stemmen. Je mag stemmen voor de gemeenteraad als je: 

  • 18 jaar of ouder bent 
    • de Nederlandse nationaliteit hebt en je staat ingeschreven bij een gemeente
    • óf je hebt de nationaliteit van een ander land in de Europese Unie en je woont officieel in Nederland
    • óf je woont langer dan 5 jaar in Nederland en je hebt een verblijfsvergunning
  • niet uitgesloten bent van het kiesrecht 

Om te mogen stemmen heb je je stempas nodig en een legitimatiebewijs. Bedenk van tevoren op welke partij en welke kandidaat je wilt stemmen. Zorg dat je weet waar het stembureau is en op welke tijden dat stembureau open is.

Lees hier meer over op Stemmen.

Dit gebeurt er na de verkiezing

Straks heb je gestemd, maar wat gebeurt er daarna? We maken het in 5 stappen duidelijk:

  1. De stemmen worden geteld. Hoe meer stemmen een partij heeft gekregen, hoe meer zetels (stoelen) ze krijgen in de gemeenteraad. Bekijk hiervoor de pagina Verkiezingsuitslag.
  2. Het komt bijna nooit voor dat één partij een meerderheid heeft in de gemeenteraad. Daarom moeten partijen samenwerken. Meestal zoekt de grootste partij uit met welke andere partijen ze het beste kan samenwerken. Hun plannen gaan alleen door als meer dan de helft van de raadsleden het eens is met die plannen.
  3. Partijen vinden niet allemaal dezelfde dingen belangrijk. Ze moeten daarom goede afspraken maken voor de komende vier jaar. Daarbij krijgen de partijen nooit helemaal hun zin.
  4. De partijen die gaan samenwerken, leggen de afspraken vast in een akkoord. In dit akkoord staat welke plannen de samenwerkende partijen hebben voor de gemeente.
  5. De samenwerkende partijen leveren de wethouders voor het gemeentebestuur. Die wethouders gaan er samen met de burgemeester voor zorgen dat de afgesproken plannen worden uitgevoerd.